صفحه اصلی خبر یادداشت ژیژک (راهنمای سرگشتگان) یادداشت اختصاصی مترجم

ژیژک (راهنمای سرگشتگان) یادداشت اختصاصی مترجم

  • خبر
  • یادداشت
  • 173
  • 22 دی 1398
  • چاپ

 

 

ژیژک ، راهنمایی برای سرگشتگان

نوشته شون شیهان

ترجمه محمد زمان زمانی

 

توان فکری ژیژک می­تواند خارق‌العاده به نظر آید و آنچه در ابتدا به طور لذت‌بخشی خیره‌کننده است به تدریج شگفت­آور شود. حتی منتقدان همدل با ژیژک نمی‌توانند مقاومت کنند در برابر شوخی و حتی گوشه‌کنایه‌های تند و تیز ــ «نه فقط دقیقاً اینکه او از موضوع منحرف می‌شود، زیرا اساساً برای او چیزی وجود ندارد که از آن منحرف شود» ــ یا در بهترین حالت خشمِ کم و بیش تخفیف­یافته­ای از خود بروز می‌دهند دربارۀ شتاب سرگیجه­آوری که او با آن از این موضوع به آن موضوع می‌پرد.
دامنۀ موضوعاتی که ژیژک برای استدلال‌هایش از آن‌ها تغذیه می‌کند به نحو اعجاب­آوری گسترده است ــ فلسفه، روان‌کاوی، مطالعات فیلم، نظریۀ سیاسی، تاریخ، وقایع روز، فرهنگ عامه، ادبیات، اپرا، موسیقی کلاسیک، زبان‌شناسی، الهیات ــ و چنین میزان استفاده­ای می­تواند به عنوان حالتی جدی­ از غنای فکری تشخیص داده شود، اگر به خاطر مهارت و چیرگی­اش در این رشته‌ها و گفتمان‌ها نباشد. بیشتر خوانندگان، و این شامل بخشی از جماعت آکادمیک هم می‌شود، صرفاً عادت ندارند نویسنده‌ای را دنبال کنند که در یک یا دو جین صفحه و حتی کمتر، چنان شیدا­وار از فیلسوف یا یک گزارش مبسوط روان‌کاوانه به فیلسوف یا گزارش روان‌کاوانۀ دیگری بپرد و همزمان مشغول تحلیل صحنه­ای از فیلم‌های هالیوودی باشد.

اسلوب استدلال­ورزی او برای خیلی از خواننده‌ها همچون امری تب­آلود تجربه می‌شود و یک راه برای معقول جلوه دادنِ به هم زدنِ آرامش چنین خوانندگانی این است که، کاملاً به خطا، بپنداریم او ممکن است عمداً به خاطر نمایش تئاتری مخاطبانش را گیج کند یا درگیر ژیمناستیک بازی‌های روشنفکرانه گردد. سرعت زیاد بسط و پرورش و بیان ایده­ها نزد او را می­توان ناراحت­کننده و به همان اندازه وجدآور دانست.

اولین کتاب ژیژک به انگلیسی، ابژۀ والای ایدئولوژی، در ۱۹۸۹ به ظهور رسید و بسیاری در اروپای غربی و آمریکای شمالی را شگفت‌زده کرد، چون دربارۀ نویسنده­اش بسیار کم می‌دانستند گرچه پیش‌تر او کتاب‌ها و مقالاتی به اسلوونیایی و فرانسوی منتشر کرده بود.

به نظر می‌رسید ژیژک ناگهان از آسمان سررسیده، با یک کتاب نقطۀ آغاز گیج­کننده­ای را بنیان گذاشت که باعث توجه فوری به او شد به خاطر روش جالبش به لحاظ سبکی که او با آن ایده­هایی از لکان را با هگل درمی­آمیخت.

    ژیژک می‌گوید چهار تا از کتاب‌هایش که برایش از همه محبوب‌ترند عبارت‌اند از ابژۀ والای ایدئولوژی، چون آن‌ها نمی‌دانند چه می­کنند، سوژۀ قلقلکی و نگاه حاصل از اختلاف منظر. قدرت ژیژک برای میخکوب کردن مخاطبانش حیرت­آور است و منشأ مبالغه­های روزنامه­نگاران شده، و موفقیت فوق­العاده­اش به عنوان یک سخنران کمک کرده به اینکه بدل به استاد میهمان دانشگاه‌هایی در آمریکا و دارندۀ سمت‌های دانشگاهی در لوبلیانا و لندن شود؛ او به زندگی در لوبلیانا ادامه می‌دهد، ولی در همایش‌های سراسر جهان حاضر می‌شود.

یکی از پیامدهای شهرتش به عنوان روشنفکری عمومی فرصتی برای بیان دیدگاه‌هایش دربارۀ رویدادهای اجتماعی و سیاسی رایج فراهم کرده، و در طول سالیان اخیر چندان نامعمول نیست یافتن دیدگاه‌هایش در گاردین و نیویورک‌تایمز و مصاحبه­ با  الجزیره و بی بی سی. این مصاحبه­ها از نظر لحن و مضمون تقریباً همیشه زیرکانه و ظریف‌اند، ولی گاه همچون در مصاحبه ۲۰۰۸اش با گاردین پاسخ‌های شوخ و شنگش گواهی‌ است بر شمایل‌شکنی­ای که به طور وسیعی ویژگی معرف آثار اوست.

بررسی و نظرات

فرم ارسال نظر