صفحه اصلی خبر نقد کتاب در بارۀ کتاب «دلوز»

در بارۀ کتاب «دلوز»

  • خبر
  • نقد کتاب
  • 1290
  • 14 آب‍ 1396
  • چاپ

« دلوز»

 

نویسنده: ریدار دیو

مترجم: فریبرز مجیدی

ناشر: علمی و فرهنگی، چاپ اول 1396

 310 صفحه، 20 هزار تومان   

      

میشل فوکو معتقد بود: «این قرن (قرن بیستم) قرن دلوز خواهد بود». با این که نظر فوکو چندان دور از واقعیت نبود، اما تا آغاز قرن بیست و یکم، در ایران کمتر کسی ژیل دلوز را به درستی می‌شناخت.

دلوز آن قدر مهجور بود که نه کتاب‌هایش به فارسی ترجمه شده بود و نه حتی مقالاتی که بواسطه آن بتوان از این فیلسوف مهم و تاثیرگذار معاصر، شناخت درستی پیدا کرد. در بهترین حالت جز چند اشاره گذرا در دل مقالاتی تئوریک درباره او چیزی به فارسی یافت نمی‌شد؛ اما به یکباره ورق برگشت.

در نیمه دوم دهه هفتاد دلوز در ایران کشف شد و به یکباره از چنان شهرتی برخوردار شد که چند سال بعد، به هر جا که نگاه می‌کردیم، کتابی، مقاله ای، حرفی و ردی از او می‌دیدیم!
انگار در ایران همه منتظر یک تلنگر بودند تا جبران کم توجهی گذشته را بکنند. چهار نوامبر ۱۹۹۵،که ژیل دلوز از پنجره آپارتمانش در پاریس پایین پرید و به زندگی خود پایان داد، هنوز در ایران شهرتی نداشت.
 اما کمی بعد به یکباره از چنان شهرتی برخوردار شد که به دوست اندیشمند و معروفش میشل فوکو پهلو می‌زد. پس دور از انتظار نیست اگر به تناسب این شهرت آثار گوناگونی هم درباره زندگی و اندیشه او منتشر شده‌اند.

با این حال اما آنچه کمتر در مورد دلوز احساس می‌شود شناختی توام با آگاهی دقیق از آرای فلسفی اوست. اما در این راستا یکی از بهترین کتاب‌ها درباره دلوز که به فارسی درآمده اثری است از ریدار دیو که با ترجمه فریبرز مجیدی و به همت نشر علمی فرهنگی منتشر شده است.

آنچه کتاب «دلوز» اثر ریدار دیو را به اثری در خور اعتنا بدل می‌سازد، رویکردی است که در این اثر به نیت نوشتن کتابی مقدماتی درباره دلوز در پیش گرفته است. نویسنده روی دو جنبه کلیدی فلسفه دلوز متمرکز شده است و بستری را تدارک دیده تا  فلسفه دلوز ،نخست به عنوان نظامی فلسفی و دوم به عنوان تلاشی انتقادی در معرض دید مخاطب قرار گیرد.

دلوز با وجود تنوع حوزه‌هایی که در آنها به فلسفه‌ورزی پرداخته، از نظام فلسفی خاص خود برخوردار بود و در واقع تنوع و گستردگی حوزه‌هایی که بدان‌ها اشاره کرده، حاصل بکارگیری این اندیشه به عنوان تلاشی انتقادی بود که با بردن نظام فلسفی خود در حوزه ادبیات و هنر بدان شکل داده بود.

اگر بخواهیم واقع بینانه به این ماجرا نگاه کنیم، شهرت ژیل دلوز بیش از هرچیز مدیون میراث فلسفی برجای مانده از اوست. میراثی که به تدریج رشته‌های آکادمیک متعددی را متأثر ساخت؛ رشته‌هایی نظیر فلسفه قاره‌ای، مطالعات سینمایی، نظریه‌‌های ادبی، نقد فرهنگی، نظریه‌های اجتماعی و سیاسی، مطالعات مسائل دگرباشان، نظریه‌ی هنر و معماری .

وسعت دامنه تاثیرات ژیل دلوز ناشی از علاقه او به مطالعه در حوزه‌های مختلف و ایده گرفتن از این پرسه زنی‌های مطالعاتی بود. او به شکلی خلاقانه پای فلسفه و نظریات فیلسوفان بزرگی مانند نیچه، برگسون، فوکو، کانت، هیوم، لاکان، لایبنیتس، مارکس و اسپینوزا را به ساحت هنر و ادبیات می‌کشید و با تلقی هنرمندانی گوناگون از کافکا، بیکن و هیچکاک گرفته تا آیزنشتاین و هرتزوک، در می‌آمیخت.

افزون براین‌ها نباید از تاثیر فلسفه‌ورزی‌های او در حوزه سینما غافل شد. دلوز به قدرت تصویر آگاه بود و پیش‌بینی می‌کرد که آینده بیش از هر هنری به سینما تعلق خواهد داشت که وسعت مخاطبان و دامنه تاثیرگذاری‌اش بسیار گسترده بود. او در آثار بسیاری مستقیم و غیر مستقیم به نظریه‌پردازی جدی در این حوزه پرداخت، کاری تا آن زمان کمتر توسط فیلسوفان بزرگ انجام شده بود و همین ویژگی بر دایره شهرت تاثیرگذاری نظریاتش افزوده است.

 ریدار دیو در این کتاب نشان می‌دهد نظام فلسفی دلوز، شامل فلسفه‌ای است درباره ذهن و جایگاه آن در واقعیت. «این فلسفه ذهن در حوزه‌های گوناگون واقعیت اجتماعی و شناخت‌شناسی کاربرد دارد و به پیدایش مجموعه‌ای از نظریه‌های بدیع در زمینه زبان، تمایلات جنسی، هنر، سیاست و تاریخ و علم می‌انجامد.

تلاش انتقادی به این نظام و کاربردهایش نیرو می‌بخشد و در فلسفه دلوز راجع به برخی از مستحکم‌ترین، جا افتاده‌ترین و پردامنه‌ترین معتقدات ما درباره اندیشه ، تجربه، و واقعیت پرسش‌هایی مطرح می‌شود و هدف نهایی دلوز از این پرسش افکنی، خلق نوعی انقلاب و تغییری بنیادین در چگونگی اندیشیدن ما است.

کتاب حاضر افزون بر مقدمه جامع و خواندنی ریدار دیو درباره فلسفه دلوز، از شش فصل تشکیل شده، درون ماندگاری و بازنمایی، نشانه شناسی فرهنگی، تاریخچه ای از فاعل شناسایی جدید، هستی شناسی اجتماع فلسفه و هنر  و نتیجه گیری: موضوع فلسفه.

ریدار دیو در این کتاب به سیر تحول نظام فکری دلوز توجهی ویژه دارد، او با تقسیم‌بندی مسیر تحول اندیشه دلوز به سه دوره به ویژگی های این نظام فکری و تاثیر پذیری و تاثیر گذاری‌اش به جریان فلسفی قرن بیستم پرداخته است و در این رهگذر اشاراتی نیز به برنامه انتقادی او در حوزه‌های نظریه سیاسی، اخلاق، زیباشناسی و شناخت‌شناسی علوم انسانی دارد.

از دیگر ویژگی‌های این کتاب بخش‌هایی است که به شرح و بررسی آرا و افکار دلوز درباره فلسفه هنر اختصاص یافته و اندیشه و هنر  فرانسیس بیکن، نقاش مشهور ایرلندی و فرانتس کافکا از نگاه دلوز پرداخته که نوع نگاه او به این دوچهره به روشنی نشان دهنده دیدگاه‌های انتقادی اوست.
ریدار دیو فعالبت فلسفی دلوز را به سه مرحله جداگانه تقسیم می‌کند: از اوایل دهه ١٩٥٠ تا حوالی ١٩٧٠ که در این دوره دلوز نظریات مبتکرانه‌ای درباره زمان، زبان، نشانه‌ها و رابطه میان اندیشه و واقعیت ارائه داد و موقعیتش را در مقام فیلسوف و استاد تثبیت کرد.

 از ١٩٧٠ تا اوایل دهه ١٩٨٠ که او همکاری نزدیکی با فلیکس گاتاری داشت و آنها کتاب مهمی درباره چیستی فلسفه نوشتند. و سرانجام از١٩٨٠ تا ١٩٩٥ که در این دوره، همکاری او با گاتاری کمرنگ شد و او به تنهایی سلسله کتاب‌هایی درباره هنر و حرفه فلسفه نوشت.

ریدار دیو در این کتاب به سیر تحول فلسفه دلوز با رعایت ترتیب زمانی پرداخته و با مرور این سه دوره نشان نشان می‌دهد چگونه  دلوز علم‌شناسی و متافیزیکی را که در در ابتدای زیست فکری خود پایه‌گذاری کرده بود با همکاری گاتاری به صورت اصولی متافیزیکی و نشانه‌شناختی در راستای یک نظریه‌ اجتماعی کلی و صوری به کار می‌بندد.

ریدار دیو اگر چه کتاب خود را با دید ارائه اثری مقدماتی نوشته است، اما پیچیدگی های نظریات دلوز و تنوع و گستردگی این نظریات از یکسو و پرداخت دقیق و غنی نویسنده از دیگر سو، کتاب حاضر را به اثری بدل کرده است که مطالعه آن اگرچه بسیار سودمند اما نیازمند آشنایی نسبی با مباحث فلسفی است. بنابراین برای علاقمندان پیگیر فلسفه و دانشجویان این رشته بهترین گزینه برای کسب شناخت مقدماتی و درست از فلسفه دلوز محسوب می‌شود.
منبع:سایت الف

بررسی و نظرات

فرم ارسال نظر