صفحه اصلی خبر ویژه‌های علمی و فرهنگی معرفی کتاب «نشانه شناسی فیلم های مستند دفاع مقدس»

معرفی کتاب «نشانه شناسی فیلم های مستند دفاع مقدس»

  • خبر
  • ویژه‌های علمی
  • 78
  • 01 مه‍ 1396
  • چاپ


کتاب «نشانه­ شناسی فیلم­ های مستند دفاع مقدس» شامل مجموعه مقالاتی است که از نخستین کوشش ­های خوانش بینارشته­ ای در زمینۀ سینمای مستند ایران به شمار می ­رود. در این مجموعه صاحبنظران و پژوهشگران به تحقیق نشانه­ شناختی در موضوع مورد نظر پرداخته اند.

یکی از پیچیده ­ترین رشته ­هایی که رویکرد­های نشانه ­شناسی و به طور کلی همۀ رویکرد­های مطالعاتی با آن روبرو هستند، سینما و زیر شاخه ­های آن است. در این میان سینمای مستند کمتر مورد توجه نشانه­ شناسان بوده است. این کتاب به خوبی از عهدۀ این مهم برآمده و نشانه شناسی و سینمای مستند را به یکدیگر پیوند داده است.

سینما را هنر قرن بیستم می­ دانند و تا امروز یکی از هنرهای مهم و تاثیرگذار جامعۀ بشری محسوب می­ شود. پس بی دلیل نیست که سینما به یکی از مهم ­ترین هنرهای مورد مطالعۀ انواع رویکردها و در این جا نشانه ­شناسی تبدیل شده است.

عنوان بعضی مقالات عبارت است از: «عنوان بندی یا تیتراژ در فیلم­ های مستند جنگی به مثابۀ پیرامتنیت» ،«نشانه شناسی فرهنگی فیلم مستند بدون وصیت نامه»، «نشانه شناسی ترامتنی بهترین مجسمۀ دنیا»، «خیالی حقیقی ­تر از واقعیت، بررسی روابط بیش متنی آژانس شیشه ­ای و حاج کاظم»، «فقدان استعاره در آخرین روزهای زمستان» و «دیالوگی پنهان بین سفیدی و سیاهی».

البته مقالات مزبور با قلم نویسندگان مختلف نگاشته شده و در نهایت با کوشش بهمن نامور مطلق و منیژه کنگرانی به شکل کتابی مستقل تنظیم شده است.

در مقالۀ «فقدان استعاره در آخرین روز­های زمستان» تصریح می ­شود حسن باقری با نام واقعی غلام حسین افشردی از جوان ترین فرماندهان ایران در دوران دفاع مقدس است. فیلمی در بارۀ زندگی این شهید بزرگوار ساخته و به صورت یک مجموعۀ ده قسمتی از شبکۀ اول سیما پخش شده است.

شهید باقری نقش بسیاری در موفقیت نیروهای ایران در عملیات بیت المقدس و آزادسازی خرمشهر داشت و در نهم بهمن 1361 در منطقۀ فکه به شهادت رسید. در فیلم آخرین روزهای زمستان از صوت های واقعی شهید باقری استفاده شده و صدای تمام گفتگوها، سخنران­ ها و بی سیم­هایی که در فیلم می­شنوید، واقعی هستند.

اما نکتۀ قابل توجه در این فیلم، فقدان زبان استعاری است. شهید باقری به شکل یک ابرمرد یا همچون قهرمان فیلم­های هالیوودی تصویر نمی­شود، بلکه درون و برون واقعی اوست که بر پرده حضور دارد و این همان راهی است که همۀ فیلم سازان حوزۀ دفاع مقدس باید طی کنند. نمایش حقیقت جنگ !

فیلم ­های دفاع مقدس نیاز به قهرمان پروری ندارد، چرا که آن­ها خود قهرمان بوده­اند، قهرمانانی در راه آب و خاک...

   در مقالۀ «عنوان بندی یا تیتراژ در فیلم­ های مستند جنگی ایرانی به مثابۀ پیرامتنیت» عنوان بندی فیلم­ هایی چون آخرین روزهای زمستان، عکس برابر اصل، بهترین مجسمۀ دنیا، فکه معبری به آسمان و فرزند خرمشهر بررسی می­ شود.

در این مقاله ، عنوان بندی فیلم­های مستند جنگی به عنوان پیرامتن یک مستند مورد توجه قرار گرفته شده و به این نکته اشاره می­شود که بسیاری از فیلم های مستند جنگ، ایده­ای برای آغاز ندارند و صریح و مستقیم وارد موضوع اصلی فیلم می ­شوند.

نویسنده تصریح می­کند در سینمای مستند جنگی ایران، موضوع عنوان بندی که خود پیرامتنی مؤثر در انتقال اندیشه­ های فیلمسازان است، جدی گرفته نشده یا حداقل در این فیلم ­ها چنین به نظر می­رسد.

در مقالۀ «امکان روایت جنگ» فیلم ­های یک زن یک روز: صبر ایوب و مدارصفر درجه بررسی می ­شود. یک زن یک روز، داستان بخشی از زندگی شهید ایوب بلندی است که سال­ ها دچار مصدومیت اعصاب و روان بوده و توسط همسرش بیان می­شود.

مدار صفر درجه هم روایت زندگی مردی است که در جریان جنگ دچار مشکلات زیادی شده و فراز و نشیب­ های فراوانی را تحمل کرده است.

کتاب «نشانه­ شناسی فیلم­ های مستند دفاع مقدس» اگرچه مباحث تخصصی نشانه شناسی و فیلم سازی حوزۀ دفاع مقدس را مطرح می­کند، اما برای مخاطب عام نیز کتابی جذاب و در خور توجه است.

بررسی و نظرات

فرم ارسال نظر