صفحه اصلی خبر رویدادها معرفی کتاب مدرسه یا قفس: بازتاب مدرسه در متون کهن و داستان نویسی معاصر

معرفی کتاب مدرسه یا قفس: بازتاب مدرسه در متون کهن و داستان نویسی معاصر

  • خبر
  • رویدادها
  • 152
  • 17 مر 1396
  • چاپ

  

نویسنده: محمدرضا رهبریان

 نهاد آموزش و پرورش ، یکی از تاثیرگذارترین نهادهای اجتماعی است و نوع عملکرد آن می­تواند تاثیر بسزایی در چگونگی آیندۀ فرهنگی و فکری و شغلی جوانان یک جامعه داشته باشد.

کتاب « مدرسه یا قفس» به بازخوانی جریان آموزش و پرورش از دریچۀ چشم داستان نویسان و خاطره نگاران می­پردازد و  البته نیم نگاهی نیز به جریان آموزش در دوره های گذشته دارد ؛هم چنین در این کتاب، درنگ و تاملی هم به پرخاش ها و ناخرسندی برخی شاعران و ادیبان نسبت به مدرسه و تحصیل صورت گرفته است.

پس از ورود فرهنگ غربی به ایران و تاسیس مدارسی به سبک مدرسه های غربی، انتقادات به شیوۀ تدریس و مدرسه های سنتی شروع شد. آن گاه مرد بزرگی چون میرزا تقی خان امیرکبیر با بنا نهادن دارالفنون تلاش کرد نظام آموزش و پرورش را از شکل مکتب خانه ای آن بیرون آورده و به سمت مدرن شدن ببرد.

     اگرچه در ابتدا امر مدرن شدن نظام آموزش و پرورش با مخالفت بعضی از متولیان نظام مکتب خانه ای روبرو شد ، اما تحولات اجتماعی ایران، این تغییر را اجتناب ناپذیر می کرد.

« مدرسه یا قفس» در چهارده فصل نوشته شده است. فصل اول بازتاب مدرسه در متون ادبی و فصل دوم مدرسه در آینۀ ادبیات فارسی را بررسی کرده است. اما در فصل های بعدی داستان واره ها و خاطراتی از نظام آموزشی قدیم و مکتب خانه ها نقل شده است.

جلال آل احمد که خود  معلم و داستان نویس بوده است، در چند اثرخویش، خاطرات تلخ و شیرین دوران مدرسه و معلمی خود را به شکلی ماندگار در عرصه ادبیات داستانی به ثبت رسانده است. یکی از دغدغه های اصلی آل احمد ارتقای سطح تعلیم و تربیت و نیز غنای فرهنگی فرزندان این مرزو بوم بود و این موضوعات را در کتاب های «سه مقاله» و «غربزدگی» او منعکس کرد.

 آل احمد به اشکالات نظام آموزش و پرورش پرداخته و گره­­ها و معضلات این سیستم را در داستان ها یا مقاله هایش بازتاب داده است.

علی اشرف درویشیان ، هوشنگ مرادی کرمانی، سید حسین میرکاظمی و امین فقیری هم از دیگر نویسندگانی هستند که در این کتاب به آثار آنان اشاره شده است. مثلا نویسنده ای چون امین فقیری که خود تجربۀ معلمی در روستاها را دارد در داستان های دهکدۀ پرملال به توصیف ماجراهایی از یک روستا می پردازد.

این داستان ها که مشاهدات صمیمانۀ یک معلم روستا از زندگی کشاورزان کرمان و فارس است ، با دقتی جامعه شناسانه نوشته شده است. نویسنده با مهارت و استادی تمام، ملال و دلتنگی یک معلم را در روستاهای دور افتاده که تعصب های گوناگون و یکنواختی بر زندگی سایه افکنده است، منعکس می­کند.

البته در بررسی داستان های مدرسه به چند نکته بر می خوریم . نخست ستیز سنت با مدرنیته است که در مبحث نظام مکتب خانه ای در جدال با مدارس جدید و نیز قانون لباس یک شکل یا روپوش مدرسه شاخص می شود.

محمد علی جمال زاده نیز در بخشی ازکتاب« سرو ته یک کرباس» یادآور می شودکه اقوام پدرش چایخانۀ او را به سبب فرستادن پسرش به مدارس جدید، نجس می دانستند و به آن جا نمی رفتند.

از دیگر آثار بررسی شده در این کتاب می توان به «داستان های مجید» هوشنگ مرادی کرمانی اشاره کرد. در این داستان ها به خصلت های بومی و طبقاتی قهرمان داستان و تاثیر آن ها بر روی علاقه های تحصیلی مجید و ارتباط او با مدرسه توجه می شود.

مطالعۀ این کتاب مخاطب را با چگونگی تحول مدرسه و نظام آموزشی در دورۀ معاصر و هم چنین با نوع نگارش و نثر و آثار تعدادی از نویسندگان شاخص این دوره که اکثرا خود نیز معلم بوده اند، آشنا می کند.

بررسی و نظرات

فرم ارسال نظر